(स्पृह् धातु के साथ इष्ट वस्तु की सम्प्रदान संज्ञा होती है, अतः उसमें चतुर्थी विभक्ति का प्रयोग होता है।) सुधा स…
(अच्छा लगना अर्थ की धातुओं के साथ जिसको अच्छा लगता है, उसकी सम्प्रदान संज्ञा होती है और सम्प्रदान कारक में चतुर्…
(जिसको लक्षित करके क्रिया की जाए, उसकी सम्प्रदान संज्ञा होती है। सम्प्रदान कारक में चतुर्थी विभक्ति होती है।) म…
चतुर्थी विभक्ति: - सम्प्रदानकारकम् ।। यजे: कर्मण: करणसंज्ञा.... - चतुर्थी विभक्ति: ।। रुच्यार्थानां प्…
सूत्रम् - गत्यर्थकर्मणि द्वितीयाचतुर्थ्यौ चेष्टायामनध्वनि: ।। यदि क्रियायां शारीरिकश्रम: लगेत् तर्हि &…
सूत्रम् - अनुप्रतिगृणश्च।। अनु, प्रति च उपसर्गपूर्वकं 'गृ' धातो: योगे पूर्वप्रवर्तनाव्यापारवाहे सम्…
सूत्रम् - राधीक्ष्योर्यस्य विप्रश्न: ।। शुभाशुभकथनार्थे विद्यमानौ 'राध्', 'ईक्ष्' च धातुभ्…
सूत्रम् - मन्यकर्मण्यनादरेविभाषाSप्राणिषु।। वृत्ति: - प्राणिवर्जे मन्यते कर्मणि चतुर्थी वा स्यात्तिरस्क…
सूत्रम् - नम: स्वस्तिस्वाहास्वधाSलंवषड्योगाच्च ।। नम:, स्वस्ति, स्वाहा, स्वधा, अलं, वषट् च शब्दानां …
सूत्रम् - क्रियार्थोपपदस्य च कर्मणि स्थानिन: ।। क्रियार्थ क्रिया यस्योपपदे भवति, तत्र च तुमुनर्थक्रियाया:…
सूत्रम् - हितयोगे च (वार्तिकम्) 'हित', 'सुख' च योगे अपि चतुर्थी विभक्ति: भवति । हिन्दी - …
सूत्रम् - उत्पातेन ज्ञापिते चक्रे ।। भौतिकोत्पातिभि: सूचितवस्तुषु चतुर्थी विभक्ति: भवति । हिन्दी - भौ…
सूत्रम् - क्लृपिसंपद्यमाने च (वार्तिकम्) क्लृपि धातु:, तस्य सामानार्थिधातूनां च (फलप्राप्ति: अर्थे, सम्पू…
सूत्रम् - तादर्थ्ये चतुर्थी वाच्या (वार्तिकम्) प्रयोजनवशात् यदि किमपि कार्य क्रियते चेत् तस्मिन् प्रयोजने …
सूत्रम् - तुमर्थाच्च भाववचनात् कस्मिंश्चिद् धातौ तुमुन् प्रत्यययोजनेन यदर्थं प्राप्यते तदर्थप्रकटनाय एव तध…
परिक्रयणे सम्प्रदानमन्यतरस्याम् परिक्रयणार्थे सम्प्रदानसंज्ञा विकल्पेन भवति । नियतकालाय कस्मैचित् सेवायां…
सूत्रम् - प्रत्याSभ्यां श्रुव: पूर्वस्य कर्ता वृत्ति: - आभ्यां परस्य श्रृणोतेर्योगे पूर्वस्य प्रवर्तनरूप…
सूत्रम् - क्रुधद्रुहोरुपसृष्टयो: कर्म ।। उपसर्गयुक्ताभ्यां क्रुध्, द्रुह् धातुभ्यां योगे यस्योपरि क्रोध:…
सूत्रम् - क्रुधद्रुहेर्ष्यासूयार्थानां यं प्रति कोप: ।। क्रुध् (क्रोध करना), द्रुह् (द्रोह करना), ईर्ष्य् (…
स्पृहेरीप्सित: ।। 'स्पृह' (चाहना) धातो: योगे ईप्सितस्य पदार्थस्य सम्प्रदानसंज्ञा भवति । उदाहरण…
स्तुति:
सामाजिकम्